İstanbul Tekel Yaprak Tütün Merkez
Müdürlüğü
İşçi
Ücretlerini Belirleyen Faktörler
Burak BABACAN
Sosyal Bilimler
Enstitüsü, Kocaeli Üniversitesi, Kocaeli
Özet
Bir ekonomide ücretlerin nasıl belirlendiği iktisadın temel konularından biridir. Makro ekonominin klasik modellerine göre ücretler işsizlik tarafından değil üretkenlik ve paranın fiyatlar üzerindeki etkisi tarafından belirlenir. İktisat farklı ekonomiler veya farklı endüstriler arasındaki ücret farklılıklarını ortaya koymaktadır. Bu çalışmada ise İstanbul Tekel Yaprak Tütün Merkez Müdürlüğünde saatlik işçi ücretlerinin hangi faktörlerce belirlendiği ortaya konacaktır.
1. Giriş
Şirketleri ilgilendiren önemli stratejik kararlardan biri ücretlerin nasıl belirleneceğidir. Ücret çalışanların verimliği üzerinde olumlu etkiye sahip bir unsur iken aynı zamanda maliyetlerin büyük bir bölümünü oluşturmaktadır. Ücretlendirmede genel kabul gören kriterler enflasyon oranı ve yaşam standardıdır. [1]Firma bazında bakıldığında ise ücret farklılıklarının kaynağı eğitim durumu, çalışılan yıl, cinsiyet gibi faktörlerdir.
2. Modelin Kurulması
Ücret, firmaların yönetim anlayışının sonucu olarak farklı faktörlerce belirlenebilmektedir. Eğer bir iş kolunda tecrübe bir çalışanın işe alımı için en kritik özellik ise ücret üzerinde etkisi de cinsiyet gibi bir başka faktöre göre daha büyük etkiye sahip olacaktır. Benzer şekilde İstanbul Tekel Yaprak Tütün Merkez Müdürlüğünde saatlik işçi ücretleri belirli faktörlerce belirlenmektedir.
Hizmet yılı, sınıf* , eğitim , cinsiyet faktörlerinin İstanbul Tekel Yaprak Tütün Merkez Müdürlüğünde işçi ücretleri üzerindeki etkisi incelenmek istenmektedir.
2.1 Değişkenlerin Belirlenmesi
Y= Saat Ücreti
X= Hizmet Yılı
D1=1. sınıf için 1 diğer sınıflar için 0 olmak üzere 1. yapay değişken
D2=2. sınıf için 1 diğer sınıflar için 0 olmak üzere 2. yapay değişken
D3=3. sınıf için 1 diğer sınıflar için 0 olmak üzere 3. yapay değişken
D4=4. sınıf için 1 diğer sınıflar için 0 olmak üzere 4. yapay değişken
D5=5. sınıf için 1 diğer sınıflar için 0 olmak üzere 5. yapay değişken
D6=6. sınıf için 1 diğer sınıflar için 0 olmak üzere 6. yapay değişken
D7= Erkekler için 1 ve kadınlar için 0 olmak üzere 7. yapay değişken
D8=Üniversite Mezunları için 1 ve Diğer mezuniyet dereceleri için 0 olmak üzere 8. yapay değişken
D9=Lise Mezunları İçin 1 ve diğer mezuniyet dereceleri için 0 olmak üzere 9. yapay değişken
3. Modelin Tahmini
İstanbul Tekel Yaprak Tütün Merkez Müdürlüğüne ait işçi ücretleri, hizmet yılı, sınıf, cinsiyet ve mezuniyet verileri ek 1 de verilmiştir.
Y=4.413005+0.076149X1-2.356784D1-0.848805D2-0.526128D3-0.267562D4-0.103211D5-0.089648D6+0.024798D7+0.057630D8+0.023018D9
4.Yapılan Tahminlerin Test Edilmesi
Bu aşamada yapılan
tahminler beklentilere, istatistik kriterler ve son olarak ekonometrik
kriterlere göre test edilecektir.
4.1 İktisadi Kriterlere Göre Yapılan
Testler
Tahmin edilen
parametrelerin işaretleri ve büyüklükleri beklentiler ile uyuşmaktadır. Hizmet
yılı arttıkça ilgili toplu iş sözleşmesine göre işçilerin saat başına ücreti
artmaktadır. b2, b3, b4,b5,b6,b7 parametreleri “–“ değer almıştır. Bu durum ise
beklentilerimizle ters düşmemektedir. Çünkü b2
1. sınıfı temsil eden yapay değişkendir. Ve ilgili toplu iş sözleşmesine
göre sınıf arttıkça saat ücreti
artmaktadır. Dolayısı ile 1. sınıfın aldığı saat ücret 7 . sınıfın
aldığı saat ücretinden daha az olmaktadır. Ve son olarak ilgili toplu iş
sözleşmesine göre işçilerin saat ücretlerinin belirlenmesinde cinsiyet ve
eğitim durumu önemli bir faktör değildir ki analizde bu faktörleri temsil eden
b8,b9,b10 parametreleri sıfıra çok yakın çıkmışlardır.
4.2 İstatistik Kriterlere Göre Yapılan
Testler (
,t testi ,F testi)
Modelin si 0.897337
dir. Bu sonuca göre modelde bağımlı
değişken olan ücrette meydana gelen değişmelerin %90 nı bağımsız değişkenlerde
meydana gelen değişmelerden kaynaklanmaktadır.
t testi
Anlamlılık Düzeyi=0.05
Serbestlik Derecesi = 149-11= 138
O halde t0.05(138) ise 1.645< t tab <1.658*
H0:b1=0
H1:b1 eşit değildir 0
t hes=24.92476>t tablo o halde hipotez red edilip H1 hipotezi kabul edilir. Yani b1 anlamlı bir değişkendir.
H0:b2=0
H1:b2 eşit değildir 0
t hes=-7.914223 < t tablo o halde H0 hipotezi kabul edilir. Yani b2 anlamlı bir değişken değildir.Modelden Çıkarılmalıdır.
H0:b3=0
H1:b3 eşit değildir 0
t hes=-4.063912 < t tablo o halde H0 hipotezi kabul edilir. Yani b3 anlamlı bir değişken değildir.Modelden Çıkarılmalıdır.
H0:b4=0
H1:b4 eşit değildir 0
t hes=-3.344394 < t tablo o halde H0 hipotezi kabul edilir. Yani b4 anlamlı bir değişken değildir.Modelden Çıkarılmalıdır.
H0:b5=0
H1:b5 eşit değildir 0
t hes=-7.914223 < t tablo o halde H0 hipotezi kabul edilir. Yani b5 anlamlı bir değişken değildir.Modelden Çıkarılmalıdır.
H0:b6=0
H1:b6 eşit değildir 0
t hes=-0.687124 < t tablo o halde H0 hipotezi kabul edilir. Yani b6 anlamlı bir değişken değildir.Modelden Çıkarılmalıdır.
H0:b7=0
H1:b7 eşit değildir 0
t hes=-0.548756 < t tablo o halde H0 hipotezi kabul edilir. Yani b7 anlamlı bir değişken değildir.Modelden Çıkarılmalıdır.
H0:b8=0
H1:b8 eşit değildir 0
t hes=0.557884 < t tablo o halde H0 hipotezi kabul edilir. Yani b8 anlamlı bir değişken değildir.Modelden Çıkarılmalıdır.
H0:b9=0
H1:b9 eşit değildir 0
t hes=0.394018 < t tablo o halde H0 hipotezi kabul edilir. Yani b9 anlamlı bir değişken değildir.Modelden Çıkarılmalıdır.
H0:b10=0
H1:b10 eşit değildir 0
t hes=0.616352 < t tablo o halde H0 hipotezi kabul edilir. Yani b10 anlamlı bir değişken değildir.Modelden Çıkarılmalıdır.
t testi
sonuçlarına göre X1 dışındaki bağımsız değişkenler modelden çıkarılmalıdır.
Ancak sınıfın saat ücretini etkileyen
bir değişken olmayışı teori ile uyuşmamaktadır. nin yüksek
olmasına karşın teorik olarak doğruluğu
kesin olan değişkenlerin t testi ile anlamsız gözükmesi modelde çoklu doğrusal
bağlantı probleminin olabileceğini göstermektedir.
F Testi
H0: b1, b2 …..b10=0
H1: b1, b2 ……b10 eşit değildir 0
%5 anlamlılık düzeyi, 10 açıklayıcı değişken ve 138 serbestlik derecesi ile tablo F değeri 1.91 ila 1.83 arasında bir değer alacaktır.
F hesaplanan=120.62> f tablo olduğu için hipotezi red eder alternatifini kabul ederiz. Yani bağımsız değişkenlerin parametreleri sıfırdan farklı değerlere sahiptir.
4.3 Ekonometrik Kriterlere Göre Yapılan
Testler
4.3 1 Çoklu Doğrusal Bağlantı
Tahmin edilen
modelin değeri yüksek ve F testi olumlu sonuç verdiği halde t
oranlarının küçük çıkması bu modelde çoklu doğrusal bağlantı olduğunun
göstergesidir.[2] Yani açıklayıcı
değişkenlerden bazıları arasında ilişki vardır. Nitekim modelde yer alan sınıf
değişkeni hizmet yılı ile ilişkilidir.
Çoklu doğrusal bağlantıyı ortadan kaldırmak için model daraltılmalıdır. Bu sebeple Modelden sınıf ve eğitim durumunu temsil eden yapay değişkenler çıkarıldığında model;
Y=a0+a1X+a2D1 halini almaktadır.
Y= Saat Ücreti
X= Hizmet Yılı
D1= Erkekler için 1 ve kadınlar için 0 olmak üzere 1. yapay değişken
Yeni model
Y=3.955941+0.086604X1+0.084436 D1 dir.
Anlamlılık Düzeyi=0.05
Serbestlik Derecesi = 149-3= 146
O halde t0.05(146) ise 1.645< t tab <1.658
H0:a2=0
H1:a2 eşit değildir 0
t hes=0.431685 < t tablo o halde H0 hipotezi kabul edilir. Yani a2 anlamlı bir değişken değildir ve modelden çıkarılmalıdır. Gerçektende cinsiyet faktörü bu işletme için ücreti belirleyen bir etmen değildir.
Model cinsiyet yapay değişkeninin de çıkarılmasıyla Y=a0+a1X halini almıştır.
Y= Saat Ücreti
X= Hizmet Yılı
Bu haliyle model tahmin edildiğinde
Y=4.013325+0.087359X bulunmaktadır.
=0.786785 ve
t testi
Anlamlılık Düzeyi=0.05
Serbestlik Derecesi = 149-2= 147
O halde t0.05(147) ise 1.645< t tab <1.658
H0:a1=0
H1:a1 eşit değildir 0
t hes=23.28489>t tablo o halde hipotez red edilip H1 hipotezi kabul edilir. Yani a1 anlamlı bir değişkendir.
5. Sonuç
Tahmin edilen ilk
modelin işaretleri ve büyüklükleri beklentiler ile uyuşmaktadır.Ancak Çoklu
doğrusal bağlantıdan dolayı herhangi önemli değişkenin katsayısının standart hatası büyük çıkmakta ve
dolayısı ile de t oranı küçük çıkmaktadır.
değeri yüksek ve f
testi olumlu sonuçlanmıştır. Bu model ücretlerin nasıl belirlendiğinin açıklanmasından
çok öngörü için kullanılmalıdır. Çünkü model
öngörü için kullanılacaksa, ekonomistlerin çoğu nin standart hataya
göre daha önemli bir kriter olduğu konusunda uzlaşmışlardır. [3]
Doklu doğrusal bağlantıyı ortadan kaldırmak için model daraltılmıştır. Gerek oluşturulan ilk model gerekse bazı bağımsız değişkenlerin çıkartılmasıyla elde edilen diğer tahminler hizmet yılı ile saat ücreti arasında pozitif iyi bir ilişki olduğunu ortaya koymaktadır.
Kaynakça
Akdemir, Ali,İşletme Bilimine Giriş, Eskişehir:Birlik Ofset Yayıncılık, 1999.
Gujarati ,N. Domador,Temel Ekonometri, çev. Ümit Şenesen ve G. Günlük
Şenesen,İstanbul:Literatür Yayıncılık,2001.
Tarı ,Recep , Ekonometri, İstanbul:Alfa Kitapevi,
2002.